Wat is een bear market?

Bull versus bear market

Het verschil is de richting: een bull market is een langdurig stijgende markt met optimisme, een bear market een langdurig dalende markt met pessimisme. De woorden bullish en bearish beschrijven je verwachting: bullish betekent dat je hogere koersen verwacht, bearish dat je lagere koersen verwacht. De beeldspraak komt van hoe de dieren aanvallen — een stier stoot met zijn horens omhoog, een beer slaat met zijn poten omlaag.

De grens tussen beide wordt in de praktijk vaak op 20% afgemeten: stijgt een index meer dan 20% vanaf een dieptepunt, dan spreekt men van een bull market; daalt hij meer dan 20% vanaf een top, dan van een bear market. Een tussenliggende daling van ongeveer 10% tot 20% heet doorgaans een correctie — die komt vaker voor en is korter. Historisch gezien duren bull markets gemiddeld langer dan bear markets, maar dat is een tendens, geen garantie: hoe lang een fase duurt, weet niemand vooraf.

Wanneer spreek je van een bear market?

Je spreekt van een bear market wanneer een brede markt of index 20% of meer onder zijn recente hoogste stand zakt en die daling aanhoudt. Die 20%-grens is een breed gehanteerde vuistregel, geen wettelijke definitie: er bestaat geen officiële instantie die een bear market "afkondigt". Analisten en media gebruiken de drempel vooral om een echte, brede neergang te onderscheiden van de dagelijkse volatiliteit en van een gewone correctie.

Belangrijk is dat het over de markt als geheel gaat, meestal gemeten aan een beursindex zoals de AEX, de BEL 20 of de S&P 500. Eén aandeel dat 25% daalt zit niet in een bear market; het is gewoon fors gedaald. Pas als een groot deel van de markt tegelijk en langdurig zakt, spreek je van een berenmarkt. De duur is variabel: sommige bear markets zijn na enkele maanden voorbij, andere slepen langer aan. Het exacte begin en einde zijn bovendien pas achteraf hard vast te stellen.

Oorzaken van een bear market

Een bear market ontstaat meestal doordat beleggers massaal lagere bedrijfswinsten of een verslechterende economie verwachten en daar vooruitlopend op verkopen. De aanleidingen lopen uiteen, maar enkele terugkerende oorzaken zijn:

• Een (verwachte) recessie: krimpt de economie of dreigt dat, dan dalen de winstverwachtingen van bedrijven en daarmee de koersen.
• Sterk stijgende rente: als centrale banken zoals de ECB de rente verhogen om inflatie te bestrijden, worden sparen en obligaties aantrekkelijker en aandelen relatief duurder gewaardeerd.
• Het leeglopen van een beursbubbel: wanneer koersen ver boven de onderliggende waarde zijn gestegen, kan de terugval naar realistische niveaus scherp en langdurig zijn.
• Schokken van buitenaf: oorlog, een pandemie, een energiecrisis of een financiële crisis kunnen het vertrouwen breed onderuithalen.

Vaak werken meerdere factoren samen en versterkt de dalende stemming zichzelf: koersen dalen, angst neemt toe, meer beleggers verkopen, koersen dalen verder. Die emotionele spiraal is waarom beleggerspsychologie een grote rol speelt in een bear market.

Historische voorbeelden

Bear markets zijn een terugkerend verschijnsel: over de lange termijn heeft de aandelenmarkt meerdere periodes van 20%+ daling gekend en zich daarna telkens hersteld tot nieuwe records. Bekende voorbeelden zijn de neergang na het knappen van de dotcom-zeepbel begin jaren 2000, de wereldwijde financiële crisis van 2008-2009 en de korte maar heftige daling rond het begin van de coronapandemie in 2020.

Deze voorbeelden illustreren twee dingen. Ten eerste dat de oorzaken en de duur sterk verschillen: de ene bear market is een scherpe, korte val, de andere een langgerekte neergang. Ten tweede dat markten historisch gezien zijn herstel gevonden hebben — al zegt dat niets over de toekomst. Rendementen uit het verleden bieden geen garantie, en hoe diep of hoe lang een volgende bear market wordt, valt niet te voorspellen. Gebruik geschiedenis dus om het patroon te begrijpen, niet om koersen te timen. Betrouwbare, neutrale uitleg over sparen en beleggen vind je bij Wikifin (het financieel educatieplatform van de Belgische toezichthouder FSMA).

Wat betekent een bear market voor beleggers?

Voor de meeste langetermijnbeleggers betekent een bear market vooral een test van je plan, niet per se een reden om te handelen. Omdat het herstel vaak vlak na de bodem begint en dat moment vooraf niet te herkennen is, lopen beleggers die uit angst verkopen het risico de sterkste herstelperiode te missen. Enkele nuchtere principes:

• Blijf bij je plan. Als je spreiding en horizon nog kloppen, is een dalende markt geen automatisch verkoopsignaal. Meer hierover lees je bij lange termijn beleggen.
• Zorg voor een buffer. Geld dat je binnen enkele jaren nodig hebt, hoort niet in aandelen te zitten, juist omdat een bear market ongelegen kan komen.
• Blijf periodiek inleggen. Wie via dollar cost averaging automatisch blijft bijkopen, koopt in een bear market tegen lagere koersen — zonder de bodem te hoeven raden.
• Vermijd paniekbeslissingen. Verkopen na een forse daling zet een tijdelijk (papieren) verlies om in een echt verlies. Deze en andere valkuilen staan in veelgemaakte fouten bij beleggen.

Hoe je concreet omgaat met een scherpe daling en de emoties eromheen, werken we verder uit in beleggen tijdens een beurscrash. De rode draad blijft: een bear market is normaal, hoort bij het risico van beleggen, en is vooral te doorstaan met een plan dat je vooraf hebt gemaakt.

Beleggen brengt risico met zich mee: koersen kunnen fors en langdurig dalen, en in een bear market kan een deel van je inleg tijdelijk of blijvend verloren gaan. Niemand kan een bear market vooraf timen of het einde ervan voorspellen. Dit is algemene educatie en geen persoonlijk beleggingsadvies.