Wat is een beursindex?

Hoe werkt een beursindex?

Een beursindex werkt als een mandje: hij bundelt een selectie effecten volgens vaste regels en berekent daaruit één samengesteld getal dat je door de tijd heen kunt volgen. Stijgen de koersen van de bedrijven in dat mandje gemiddeld, dan stijgt de index; dalen ze, dan zakt hij. Dat ene getal, de indexstand (bijvoorbeeld 'de AEX staat op 900 punten'), heeft op zichzelf geen euro-waarde: het is een verhoudingsgetal ten opzichte van een startmoment.

De samenstelling ligt niet voor eeuwig vast. Een onafhankelijke indexaanbieder (zoals Euronext voor de BEL 20 en de AEX, of S&P Dow Jones Indices voor de S&P 500) bepaalt via een reglement welke aandelen erin zitten en herziet die lijst periodiek. Bedrijven die te klein worden of van de beurs verdwijnen, gaan eruit; nieuwe, grote bedrijven komen erin. Zo blijft de index een actuele afspiegeling van het stuk markt dat hij wil meten.

Hoe wordt een beursindex berekend?

De meeste bekende indexen zijn marktkapitalisatie-gewogen: elk aandeel weegt mee naar de beurswaarde van het bedrijf, dus naar zijn marktkapitalisatie (koers × aantal uitstaande aandelen). Een bedrijf van 500 miljard euro drukt dan veel harder op de index dan één van 5 miljard. In de praktijk wordt vaak de free float gebruikt: alleen de vrij verhandelbare aandelen tellen mee, niet de vaste pakketten van bijvoorbeeld de oprichtersfamilie of de overheid.

Niet elke index weegt op dezelfde manier. De belangrijkste methodes zijn:

Doordat de grootste indexen marktkapitalisatie-gewogen zijn, kunnen enkele reuzen een groot deel van de index bepalen. In de S&P 500 wegen de grootste techbedrijven samen bijvoorbeeld een aanzienlijk deel van de hele index, waardoor 'de index' feitelijk sterk leunt op een handvol namen. Dat is belangrijk om te weten als je denkt dat een brede index automatisch perfect gespreid is.

Bekende beursindexen

Elke belangrijke beurs of regio heeft zijn eigen index; hoe breder de index, hoe meer bedrijven en spreiding hij vertegenwoordigt. Een korte kennismaking met de bekendste:

• BEL 20 – de circa 20 grootste en meest verhandelde Belgische aandelen op Euronext Brussel. Een smalle, nationale index.
• AEX – de circa 25 grootste Nederlandse aandelen op Euronext Amsterdam.
• Euro Stoxx 50 – een vijftigtal grote bedrijven uit de eurozone; breder dan een enkel land, maar beperkt tot Europa.
• S&P 500 – de 500 grootste beursgenoteerde bedrijven van de Verenigde Staten; de bekendste graadmeter voor de Amerikaanse markt.
• Dow Jones – een oude, prijsgewogen index van 30 grote Amerikaanse bedrijven.
• Nasdaq / Nasdaq 100 – sterk gericht op Amerikaanse technologie- en groeibedrijven.
• MSCI World – grote en middelgrote bedrijven uit ontwikkelde landen wereldwijd (zonder opkomende markten). Een van de breedst gevolgde wereldindexen.
• FTSE All-World – nog breder: ontwikkelde én opkomende markten samen.

Een smalle index als de BEL 20 zegt vooral iets over één land; een wereldindex als de MSCI World geeft een veel gespreider beeld van de wereldeconomie.

Waarvoor gebruik je een beursindex?

Een beursindex heeft twee hoofdfuncties: hij dient als benchmark en als basis voor indexbeleggen. Als benchmark is hij een maatstaf: presteerde de beurs dit jaar goed of slecht, en hoe verhoudt jouw eigen portefeuille of een actief fonds zich tot die markt? Een fondsbeheerder die 'de index niet verslaat', haalde met andere woorden een lager rendement dan wie simpelweg de hele index had gevolgd.

Daarnaast vormen indexen de ruggengraat van indexbeleggen. Je kunt niet rechtstreeks in een index beleggen, want een index is maar een rekengetal. Wel kun je beleggen in een indexfonds of een ETF die de index zo nauwkeurig mogelijk nabootst. Koop je bijvoorbeeld een MSCI World ETF of een S&P 500 ETF, dan beleg je met één product in alle onderliggende bedrijven tegelijk, meestal tegen lage kosten. Zo krijg je in één transactie meteen brede spreiding.

Belangrijk: ook indexbeleggen is beleggen, geen sparen. Een index geeft een gemiddelde, geen garantie. Ook een brede, wereldwijde index kan in slechte beursjaren fors dalen, en in het verleden behaalde rendementen zeggen niets over de toekomst.

Voorbeeld: hoe je een indexstand leest

Stel dat een index op 1 januari op 1.000 punten start en een jaar later op 1.080 punten staat. Dan is de index met 80 punten, oftewel 8%, gestegen. Dat percentage is precies wat je bedoelt als je zegt dat 'de markt' dat jaar 8% won. Het geeft niet de winst van één bedrijf weer, maar het gewogen gemiddelde van alle bedrijven in de index.

Stel nu dat je een ETF hebt die deze index volgt en je legde er 5.000 euro in. Bij een stijging van 8% zou je belegging (vóór kosten en belastingen) ongeveer 5.400 euro waard zijn. Volgt de index het jaar erna een daling van 8%, dan zakt je waarde niet terug naar 5.000 euro maar naar ongeveer 4.968 euro, omdat de daling over een hoger bedrag wordt gerekend. Dit rekenmechanisme is precies waarom kleine, opeenvolgende bewegingen op de lange termijn zo bepalend zijn en waarom rente op rente bij beleggen zo'n grote rol speelt.

Waar moet je op letten bij een beursindex?

Let vooral op welk soort index je bekijkt, want dezelfde 'index' bestaat vaak in meerdere versies die verschillende rendementen tonen:

• Koersindex versus total-return-index. Een koersindex (of 'price return') meet alleen de koersbewegingen. Een total-return-index telt daarbovenop de uitgekeerde dividenden mee alsof je ze herbelegt. Over een lange periode ligt de total-return-versie duidelijk hoger. Vergelijk je twee cijfers, controleer dan of je appels met appels vergelijkt.
• Netto versus bruto total return. Bij total-return-indexen bestaat er nog een netto-variant, die rekening houdt met ingehouden bronbelasting op dividenden. Dat sluit beter aan bij wat een belegger echt overhoudt.
• Breedte en concentratie. Een index van één land of sector spreidt veel minder dan een wereldindex. En zelfs in een brede, marktkapitalisatie-gewogen index kan een handvol grote bedrijven zwaar doorwegen.
• Valuta. Een wereldindex noteert vaak in dollar of euro. Beweegt de wisselkoers, dan beïnvloedt dat je rendement in euro, los van de koersen zelf.

Een index is dus een krachtig meetinstrument, maar geen belofte. Hij vertelt je hoe een groep aandelen het gemiddeld deed, niet hoe jouw specifieke belegging het in de toekomst zal doen.