Wat is een beursgang (IPO)?

Wil je eerst begrijpen wat een aandeel eigenlijk is voordat je naar beursgangen kijkt? Lees dan wat aandelen precies zijn en hoe ze werken.

Hoe verloopt een IPO?

Een IPO verloopt in grote lijnen in drie fasen: voorbereiding en prijsbepaling, de inschrijving, en de eerste handelsdag. In de voorbereiding stelt het bedrijf samen met begeleidende banken (de underwriters) een prospectus op met alle cijfers en risico's, en bepaalt het hoeveel aandelen tegen welke prijs of prijsvork worden aangeboden.

Tijdens de inschrijvingsperiode kunnen (institutionele en soms particuliere) beleggers laten weten hoeveel aandelen ze tegen welke prijs willen. Op basis van die vraag wordt de definitieve introductieprijs vastgesteld. Op de eerste handelsdag begint de koers vervolgens vrij te bewegen op basis van vraag en aanbod: hij kan boven of onder de introductieprijs openen. Daarna is het aandeel gewoon verhandelbaar zoals elk ander aandeel op de beurs. Meer over hoe koersen op de beurs tot stand komen vind je bij hoe de beurs werkt.

Waarom gaan bedrijven naar de beurs?

Bedrijven gaan vooral naar de beurs om kapitaal op te halen en om bestaande aandeelhouders de kans te geven een deel van hun belang te verkopen. Bij een IPO waarbij nieuwe aandelen worden uitgegeven, stroomt het opgehaalde geld naar het bedrijf zelf en kan het daarmee groei financieren, schulden aflossen of investeren.

Daarnaast spelen andere motieven mee. Een beursnotering vergroot de bekendheid en het aanzien van een bedrijf, maakt de aandelen makkelijker verhandelbaar (liquide) en geeft vroege investeerders zoals oprichters en durfkapitalisten een manier om (deels) uit te stappen. Keerzijde: een beursgenoteerd bedrijf moet veel meer rapporteren, staat onder toezicht en wordt permanent door de markt beoordeeld. Als je meer wil weten over de rechten die je als mede-eigenaar krijgt, lees dan wat een aandeelhouder is.

Hoe kun je inschrijven op een IPO?

Als particuliere belegger kun je meestal pas kopen zodra het aandeel op de eerste handelsdag noteert; vroeg inschrijven op de introductieprijs kan soms via je broker of bank, maar lang niet bij elke IPO. Grote beursgangen worden vaak eerst toegewezen aan institutionele partijen, en het deel dat overblijft voor particulieren is beperkt.

Wil je toch inschrijven, dan gaat dat zo:

• Check bij je broker of die deelneemt aan de betreffende IPO en of je als particulier mag inschrijven.
• Lees de prospectus en let op de prijsvork, het aantal aangeboden aandelen en de risicoparagraaf.
• Geef je order door binnen de inschrijvingsperiode; je krijgt niet altijd (het volledige aantal) toegewezen.
• Of wacht gewoon tot de eerste handelsdag en koop het aandeel dan via de beurs, net als elk ander aandeel.

Ben je hier nieuw in? Begin dan liever bij de basis met aandelen kopen voor beginners, waarin stap voor stap staat hoe je een order plaatst. Het praktische kopen zelf verschilt niet wezenlijk van een gewone aankoop.

Risico's van IPO's: lock-up en hype

Een IPO is vaak extra risicovol omdat er weinig beurshistorie is, de prijs door hype hoog kan liggen en de koers de eerste periode sterk kan schommelen. Bij een gewoon aandeel kun je jaren aan koersen en cijfers bekijken; bij een verse beursgang ontbreekt die geschiedenis, waardoor de markt de "juiste" prijs nog moet ontdekken.

Twee mechanismen zijn extra belangrijk om te kennen:

• Hype en overwaardering. Rond bekende beursgangen ontstaat vaak veel media-aandacht en enthousiasme, wat de introductieprijs kan opdrijven. Wie op de piek instapt, kan flink verlies zien als het enthousiasme wegebt. Hoge koersschommelingen horen hierbij; wat dat betekent lees je bij wat volatiliteit is.
• De lock-upperiode. Dit is een afgesproken periode na de beursgang (vaak enkele maanden) waarin bestaande aandeelhouders, zoals oprichters en vroege investeerders, hun aandelen nog niet mogen verkopen. Loopt die lock-up af, dan kan er in één keer veel extra aanbod op de markt komen, wat de koers onder druk kan zetten.

Voor de meeste beleggers is breed gespreid beleggen verstandiger dan gokken op één enkele beursgang. Meer over de rol van spreiding lees je bij beleggingen spreiden, en waarom "de beste aandelen" een lastig begrip is bij beste aandelen om te kopen. Dit is geen persoonlijk advies.

Voorbeeld: hoe een beursgang kan uitpakken

Een concreet, geanonimiseerd voorbeeld maakt het risico tastbaar. Stel dat een populair techbedrijf naar de beurs gaat met een introductieprijs van 30 euro per aandeel. Door de hype opent het aandeel op de eerste dag op 45 euro, 50% boven de introductieprijs. Wie tegen de introductieprijs kon inschrijven en meteen verkocht, boekte op papier snel winst.

Maar de belegger die op de eerste dag instapte op 45 euro, zit op een heel andere prijs. Als het aandeel in de weken erna afkoelt naar 28 euro, staat die instapper al onder de oorspronkelijke introductieprijs. Loopt daarna ook nog de lock-upperiode af en verkopen vroege investeerders, dan kan de koers verder dalen. Dit patroon (een sterke opening gevolgd door een terugval) is bij lang niet alle, maar wel bij een deel van de spraakmakende beursgangen te zien. Het cijfervoorbeeld is illustratief en geen voorspelling: een IPO kan net zo goed goed uitpakken. De les is vooral dat de introductieprijs en de prijs waartegen jij als particulier kunt kopen twee verschillende dingen kunnen zijn. Betrouwbare, onafhankelijke consumenteninformatie over beleggen vind je bij toezichthouders zoals de AFM (Nederland) en Wikifin van de FSMA (België).