Wat is ethereum? Ether en smart contracts uitgelegd

Hoe werkt ethereum?

Ethereum werkt als een wereldwijde, gedeelde computer die door duizenden computers samen wordt bijgehouden. Waar bitcoin vooral is bedoeld als schaars digitaal geld, is ethereum een platform waarop programma's draaien. Alle deelnemers houden dezelfde blockchain bij: een openbaar grootboek waarin elke transactie en elke uitgevoerde stukje code wordt vastgelegd. Omdat iedereen dezelfde kopie controleert, is er geen centrale partij nodig die alles beheert.

Elke bewerking op het netwerk kost gas: een rekeneenheid die je in ether afrekent. Een simpele overboeking kost weinig gas, een ingewikkeld contract meer. De gasprijs schommelt met de drukte op het netwerk, dus kosten kunnen oplopen als veel mensen tegelijk transacties doen. Dat betaalmodel voorkomt dat iemand het netwerk gratis overbelast.

Wat zijn smart contracts?

Smart contracts zijn programma's op de ethereum-blockchain die automatisch uitvoeren wat is geprogrammeerd zodra aan de voorwaarden is voldaan, zonder tussenpersoon. Je kunt ze zien als een digitale automaat: stop de juiste invoer erin en de uitkomst volgt vanzelf, precies zoals de code voorschrijft. Eenmaal gepubliceerd draait een contract volgens vaste regels die iedereen kan inzien.

Deze contracten vormen de bouwstenen voor toepassingen op ethereum, van leen- en ruilprotocollen tot digitale eigendomsbewijzen. Het grote voordeel is dat afspraken automatisch en controleerbaar worden nagekomen. Het grote risico is dat code fouten of kwetsbaarheden kan bevatten: een programmeerfout in een smart contract is soms onomkeerbaar en kan tot volledig verlies leiden. "De code doet wat er staat" betekent ook dat de code doet wat er verkeerd staat.

Ether (ETH) versus het ethereum-netwerk

Ethereum is het netwerk of platform; ether (ETH) is de munt die je op dat netwerk gebruikt. In het dagelijks taalgebruik worden de twee vaak door elkaar gehaald ("ik heb ethereum gekocht"), maar strikt genomen koop je dan ether. Het verschil is vergelijkbaar met dat tussen een spoornetwerk en de tickets waarmee je erop reist.

Ether heeft binnen het netwerk twee rollen. Ten eerste is het het betaalmiddel voor gas: zonder ether kun je geen transactie of contract uitvoeren. Ten tweede is het het bezit dat je vastzet als je gaat staken om het netwerk te helpen beveiligen. Naast ether draaien er op ethereum ook duizenden andere tokens en altcoins, waaronder veel stablecoins; die gebruiken het netwerk, maar zijn niet hetzelfde als ether zelf.

Proof-of-stake en staking

Sinds de overstap in 2022 ("The Merge") beveiligt ethereum zich via proof-of-stake: deelnemers zetten ether vast als onderpand in plaats van energie te verbruiken met mining. Wie ether vastzet (een validator), mag meehelpen transacties te bevestigen en krijgt daarvoor een beloning; wie zich misdraagt, kan een deel van de inzet verliezen. Volgens de Ethereum Foundation daalde het energieverbruik van het netwerk daardoor met ruwweg 99,9% (bron: ethereum.org, 2022).

Je kunt op verschillende manieren staken. Zelf een validator draaien vereist een flinke hoeveelheid ether en technische kennis. Veel mensen staken daarom via een exchange of een pool met een kleiner bedrag. Let op dat staking geen risicoloze "rente" is: de opbrengst schommelt, je ether kan tijdelijk vastzitten, en de onderliggende koers kan intussen sterk dalen. Bij staken via een derde partij loop je bovendien tegenpartijrisico.

Toepassingen: DeFi, NFT's en tokens

De grootste toepassingen op ethereum zijn DeFi en NFT's. DeFi (decentralized finance) bootst financiële diensten na, zoals lenen, uitlenen en ruilen, via smart contracts in plaats van via een bank. NFT's zijn unieke digitale eigendomsbewijzen die op de blockchain worden vastgelegd, bijvoorbeeld voor digitale kunst of verzamelobjecten. Daarnaast draaien er talloze projecten die eigen tokens uitgeven op het netwerk.

Deze toepassingen laten zien waarom ethereum breder is dan bitcoin, maar ze voegen ook risico's toe. Elke extra laag code is een extra plek waar iets fout kan gaan, en de sector kent veel hype, mislukte projecten en scams. Meer functies betekent hier ook meer complexiteit en meer manieren om geld te verliezen.

Ethereum versus bitcoin

Het kernverschil: bitcoin is primair een schaars digitaal bezit, ethereum is een programmeerbaar platform. Bitcoin richt zich op één ding, namelijk waarde bewaren en overdragen, en houdt zijn regels bewust simpel. Ethereum wil een fundament zijn voor allerlei toepassingen en is daardoor rijker aan functies, maar ook technisch complexer.

Beide zijn zeer volatiel en beide kunnen sterk in waarde dalen. Welke van de twee "beter" is, hangt af van wat je zoekt, en dat is geen advies om er een te kopen. Wil je oriënteren op de bredere markt, lees dan eerst wat crypto is en welke crypto je kunt kopen.

Waar moet je op letten? Valkuilen

De belangrijkste valkuil is denken dat ethereum "veiliger" of "volwassener" is dan andere crypto en daardoor de risico's onderschatten. Ether is even volatiel als de rest van de markt, en de toepassingen erbovenop maken het risico eerder groter dan kleiner. Let concreet op de volgende punten:

• Volatiliteit: de koers van ether kan in korte tijd tientallen procenten dalen. Leg nooit geld in dat je op korte termijn nodig hebt.
• Smart-contractrisico: een fout of hack in een DeFi-protocol of token kan je hele inleg wegvagen; transacties zijn onomkeerbaar.
• Bewaring: verlies je je seed phrase of stuur je naar een fout adres, dan is je ether meestal definitief kwijt. Lees hoe je crypto veilig bewaart.
• Scams en hype: nieuwe tokens en "gegarandeerde" rendementen op ethereum zijn vaak oplichting.
• Belasting: je moet crypto opgeven bij de fiscus. Bekijk de regels voor Nederland en België.